Trong cuộc sống, có những việc chúng ta có thể chủ động thay đổi bằng sự nỗ lực, kiến thức và quyết tâm của mình. Nhưng cũng có rất nhiều điều nằm ngoài khả năng kiểm soát của bất kỳ ai. Thời tiết có thể thay đổi bất ngờ. Một kế hoạch được chuẩn bị kỹ lưỡng vẫn có thể gặp trở ngại. Người khác có thể hiểu lầm thiện chí của chúng ta. Sức khỏe, biến động kinh tế hay những sự kiện không mong muốn đôi khi xuất hiện mà không có dấu hiệu báo trước.
Điều thú vị là chính những điều không thể kiểm soát ấy lại đang chiếm rất nhiều thời gian và năng lượng trong suy nghĩ của nhiều người. Chúng ta lo lắng về những điều chưa xảy ra, tiếc nuối những việc đã qua hoặc cố gắng thay đổi những điều vốn không thuộc quyền quyết định của mình. Càng muốn kiểm soát mọi thứ, chúng ta càng dễ cảm thấy bất lực khi cuộc sống diễn ra khác với mong đợi.
Từ góc độ tâm lý học, con người luôn có nhu cầu tìm kiếm sự an toàn và khả năng dự đoán. Khi mọi việc diễn ra theo kế hoạch, chúng ta cảm thấy yên tâm hơn. Ngược lại, sự bất định dễ làm nảy sinh cảm giác lo lắng. Đó là phản ứng tự nhiên của não bộ nhằm chuẩn bị cho những rủi ro có thể xảy ra. Tuy nhiên, nếu để nỗi lo kéo dài và chi phối mọi suy nghĩ, nó sẽ làm giảm khả năng tập trung, khiến tinh thần luôn trong trạng thái căng thẳng và làm mất đi niềm vui trong cuộc sống hằng ngày.
Có người dành nhiều đêm mất ngủ chỉ vì lo lắng về một cuộc họp sẽ diễn ra vào tuần sau. Có người liên tục nghĩ đến việc người khác đánh giá mình như thế nào. Có người dành nhiều thời gian tiếc nuối một quyết định trong quá khứ mà không thể thay đổi. Những suy nghĩ ấy tiêu tốn rất nhiều năng lượng, nhưng lại không giúp tình hình trở nên tốt hơn.
Điều đáng tiếc là khi quá tập trung vào những điều không thể kiểm soát, chúng ta thường bỏ quên những điều mình hoàn toàn có thể làm. Một học sinh lo lắng về đề thi khó nhưng lại không tập trung ôn tập. Một nhân viên liên tục sợ bị đánh giá nhưng lại quên cải thiện kỹ năng chuyên môn. Một người chỉ nghĩ đến những biến động của cuộc sống mà quên chăm sóc sức khỏe, xây dựng các mối quan hệ và hoàn thành tốt công việc mỗi ngày.
Trong xã hội hiện đại, lượng thông tin khổng lồ được cập nhật liên tục cũng khiến nhiều người dễ rơi vào trạng thái căng thẳng. Những tin tức về thiên tai, dịch bệnh, biến động kinh tế hay các vụ việc tiêu cực xuất hiện mỗi ngày. Việc cập nhật thông tin là cần thiết, nhưng nếu dành quá nhiều thời gian để lo lắng về những điều mình không thể tác động, chúng ta sẽ dễ rơi vào cảm giác bất an kéo dài.
Điều này không có nghĩa là chúng ta nên thờ ơ với những vấn đề của cuộc sống. Ngược lại, điều cần thiết là học cách phân biệt giữa điều mình có thể thay đổi và điều mình không thể thay đổi. Khi xác định rõ ranh giới đó, chúng ta sẽ biết nên dành thời gian và năng lượng vào đâu.
Một người không thể quyết định thời tiết của ngày mai, nhưng có thể chuẩn bị trang phục phù hợp. Chúng ta không thể kiểm soát việc người khác luôn đồng ý với mình, nhưng có thể lựa chọn cách giao tiếp chân thành và tôn trọng. Không ai có thể quay lại quá khứ để sửa một sai lầm, nhưng ai cũng có thể học từ sai lầm ấy để đưa ra những quyết định tốt hơn trong tương lai.
Trong gia đình cũng vậy, nhiều mâu thuẫn xuất phát từ việc cố gắng thay đổi những điều không thuộc quyền quyết định của mình. Cha mẹ muốn con phải có suy nghĩ giống mình. Con cái muốn cha mẹ thay đổi ngay lập tức theo mong muốn của mình. Vợ chồng kỳ vọng người kia phải hoàn hảo. Khi kỳ vọng vượt quá khả năng thay đổi của người khác, sự thất vọng rất dễ xuất hiện. Thay vào đó, nếu tập trung vào cách lắng nghe, chia sẻ và điều chỉnh chính cách ứng xử của mình, bầu không khí trong gia đình sẽ tích cực hơn.
Ở nơi làm việc, chúng ta không thể kiểm soát mọi quyết định của tổ chức, không thể quyết định tất cả hành động của đồng nghiệp hay khách hàng. Điều chúng ta có thể làm là chuẩn bị kỹ lưỡng, làm việc có trách nhiệm và giữ thái độ chuyên nghiệp. Khi đã cố gắng hết khả năng, việc chấp nhận những kết quả ngoài mong muốn sẽ giúp tâm lý nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
Từ góc độ xã hội học, một cộng đồng khỏe mạnh không được xây dựng từ những con người luôn cố kiểm soát mọi thứ, mà từ những con người biết thích nghi. Khả năng thích nghi giúp chúng ta bình tĩnh trước thay đổi, hợp tác với người khác và tìm kiếm giải pháp thay vì chỉ tập trung vào khó khăn. Chính tinh thần ấy tạo nên sức mạnh để mỗi cá nhân và cả cộng đồng vượt qua những giai đoạn đầy thử thách.
Điều này cũng giúp chúng ta biết trân trọng hiện tại hơn. Khi không còn dành quá nhiều thời gian để lo lắng về những điều chưa xảy ra hoặc tiếc nuối những điều đã qua, chúng ta sẽ có nhiều cơ hội tận hưởng cuộc sống đang diễn ra. Một bữa cơm cùng gia đình, một buổi trò chuyện với bạn bè, một ngày làm việc ý nghĩa hay một buổi chiều bình yên đều trở nên đáng quý hơn khi tâm trí không còn bị cuốn vào những điều ngoài tầm kiểm soát.
Thực tế, cuộc sống sẽ luôn có những bất ngờ. Không ai có thể chuẩn bị cho mọi tình huống. Nhưng chúng ta luôn có thể lựa chọn cách đối diện với chúng. Sự bình an không đến từ việc mọi thứ đều hoàn hảo, mà đến từ việc biết rằng mình đã làm hết khả năng trong những điều có thể và bình tĩnh chấp nhận những điều không thể thay đổi.
Đừng để những điều không thể kiểm soát lấy đi sự bình yên của bạn. Hãy dành thời gian, năng lượng và sự quan tâm cho những việc mình có thể làm ngay hôm nay. Mỗi hành động tích cực, mỗi quyết định đúng đắn và mỗi nỗ lực chân thành đều là những điều nằm trong tầm tay của chúng ta. Khi tập trung vào những điều ấy, cuộc sống sẽ trở nên nhẹ nhàng hơn, vững vàng hơn và chúng ta cũng sẽ tìm thấy nhiều niềm vui hơn trên hành trình của mình.
